जैविक छापो र प्लास्टिक छापो बारे जानकारी

 जैविक छापो (ORGANIC MULCH) VS प्लास्टिक छापो (PLASTIC MULCH)

जैविक छापो (Organic Mulch):-

=========================

जैविक छापो भन्नाले पराल, पात, घाँस, कमपोस्ट, गोठको मल, काठको धुलो आदि प्राकृतिक पदार्थहरू माटोको सतहमा बिछ्याउने अभ्यास हो।

✅ फाइदाहरु:-

===========

1. माटोको आर्द्रता जोगाउँछ — माटोको सतह ढाक्ने भएकाले बाष्पीकरण घट्छ र पानीको बचत हुन्छ।

2. घाँस (झारपात) नियन्त्रण गर्छ — सूर्यको प्रकाश रोक्ने भएकाले झार बढ्न सक्दैन।

3. माटोको उर्वरता बढाउँछ — समयसँगै जैविक छापो विघटन भएर मल जस्तै पोषक तत्व माटोमा मिसिन्छ।

4. माटोको तापक्रम सन्तुलन गर्छ — गर्मीमा चिसो र जाडोमा न्यानो राख्छ।

5. माटोको संरचना सुधार गर्छ — जैविक पदार्थ माटोमा मिसिँदा बालीको जराले सजिलै वृद्धि पाउँछ।

6. पर्यावरणमैत्री — कुनै रासायनिक फोहोर वा प्रदूषण हुँदैन।

⛔️ बेफाइदाहरु:-

============

1. अधिक श्रम र समय चाहिन्छ — पराल, पात आदि संकलन र बिछ्याउन धेरै जनशक्ति लाग्छ।

2. कहिलेकाहीं किराको बासस्थान बन्छ — विशेष गरी मुसा, घोंगी, आदि त्यसमा लुकेर हानी पुर्याउन सक्छन्।

3. पानी सोस्ने क्षमता बढी हुन सक्छ — यदि अत्यधिक मोटाइमा बिछ्याइयो भने पानी जम्ने वा सिँचाइ कम पुग्ने सम्भावना रहन्छ।

4. नियमित हेरचाह आवश्यक — कुहिने र फोहोर हुने सम्भावना भएकाले समय–समयमा बदल्नुपर्छ।

प्लास्टिक छापो (Plastic Mulch)

=========================

प्लास्टिक छापो प्रायः पोलिथिन (Polyethylene) शीतबाट बनाइन्छ, जुन बालीको पंक्तिबीचमा बिछ्याइन्छ।

✅ फाइदाहरु:-

============

1. झारपात नियन्त्रणमा अत्यन्त प्रभावकारी — प्लास्टिकले सूर्यको प्रकाश रोक्ने भएकाले झार बढ्दैन।

2. माटोको तापक्रम नियन्त्रण — विशेष गरी चिसो क्षेत्रका बालीहरूमा राम्रो वृद्धि दिन्छ।

3. पानीको उपयोग दक्षता बढाउँछ — बाष्पीकरण घटाएर सिँचाइको आवश्यकता कम गर्छ।

4. बालीको उत्पादन वृद्धि — राम्रो आर्द्रता, तापमान र झार नियन्त्रणका कारण उत्पादनमा १०–३०% सम्म वृद्धि हुने अध्ययनहरू छन्।

5. फलको गुणस्तर सुधार — माटोको फोहोर, रोग, र भिजाइबाट फलहरू बचाउँछ।

⛔️  बेफाइदा:-

==========

1. पर्यावरणीय समस्या — प्रयोगपछि फाल्दा प्लास्टिक विघटन नहुने र माटो प्रदूषण गर्ने खतरा हुन्छ।

2. निपटान महँगो र कठिन — फोहोर व्यवस्थापन गर्न ठूला खेतमा समस्या हुन्छ।

3. उच्च लागत — जैविक छापोभन्दा प्लास्टिक छापोको खरिद र बिछ्याउने खर्च बढी पर्छ।

4. माटोमा ताप बढी हुन सक्छ — गर्मी क्षेत्रमा ताप अत्यधिक बढ्दा जरामा असर पर्न सक्छ।

5. माटोको जीवाणु विविधता घटाउने सम्भावना — लामो समयसम्म माटो ढाकिँदा प्राकृतिक सूक्ष्मजीवहरूको क्रियाशीलता घट्न सक्छ।

स्रोतहरू:

नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (NARC, 2021)

Food and Agriculture Organization (FAO, 2020)

Indian Journal of Agricultural Sciences, 2022

Agriculture and Horticulture Technology Manual, IAAS, 2023

सेयर गर्नुहोला !

#mulch #mulching #farming #costeffectivefarming #dashrathsawad #learnkrishiofficial